Denemeleri ile tanınan yabancı yazarlar kimlerdir?

Benim aklıma gelenler: Birincisi, hepimiz biliyoruz, Montaigne. İkincisi, İngiliz Francis Bacon. O biraz daha pratik, ahlaki konuları ele alır. Üçüncüsü, Ralph Waldo Emerson, Amerikan transandantalizminin kurucularından, doğa ve birey üzerine denemeleri meşhur. Bunlar klasik üçlüdür bence deneme denince akla gelen.

Klasiklerden Montaigne ve Bacon'ı herkes söyler zaten. Biraz daha modernlere bakalım dersen, Albert Camus'nün denemeleri çok sağlamdır. Özellikle "Sisifos Söyleni" tam bir deneme klasiğidir, absürtizm falan anlatır. Bir de daha güncel isim istersen, Susan Sontag var. O da Amerikan, fotoğrafçılık ve sanat üzerine çok akıllıca denemeler yazmış.

Bakın arkadaşlar, deneme türü çok geniş bir alan. Montaigne ve Bacon kurucular, eyvallah. Ama asıl bomba 20. yüzyılda patlıyor. Mesela W. G. Sebald diye bir yazar var, onun deneme-roman arası melez eserleri çok etkileyicidir. Ya da Italo Calvino, o da edebiyat ve evren üzerine müthiş zihin açıcı denemeler yazmıştır. Sadece felsefi değil, edebi denemeler de çok önemli.

Abi bir kere Montaigne cepte. Sonra İngilizlere geçmek lazım, orada Charles Lamb var. Onun denemeleri daha çok gündelik hayat, Londra sokakları ve mizah içerir, yani Montaigne kadar felsefi değildir ama çok keyiflidir. Sonra George Orwell var tabii, o da toplumsal ve siyasi denemeleriyle meşhur. Özellikle "Bir İdamlık" denemesi falan çok çarpıcıdır.

Montaigne zaten bir numara. Deneme deyince akla ilk o gelir. Ondan sonra Francis Bacon var, o da İngiliz ve Montaigne'den etkilenmiş. Hatta o da deneme türünü İngiliz edebiyatına kazandıran adam sayılıyor. Bir de daha yakın dönemlerden, Virginia Woolf'u unutmamak lazım. Onun da edebiyat, kadın hakları ve toplum üzerine enfes denemeleri var. Benim favorim odur.

Şöyle bir özet geçeyim. Montaigne ve Bacon tamam. Onlar işin piri. Sonra edebiyat eleştirisi ve toplumsal konularla ilgili denemeler yazan Virginia Woolf ve George Orwell var, ikisi de İngiliz ve çok önemlidir. Bir de Amerika'dan Emerson'ı eklemelisin listeye. Bunlar en çok bilinen ve okunan isimler. Okul için falan araştırıyorsan bu 5 isim kafidir.