Dünyanın şekli ile ilgili görüşleri olan bilim adamları kimlerdir?

Modern bilimden önce Galileo Galilei'yi unutmamak lazım. Kendisi teleskobu geliştirip Ay'ın yüzeyindeki dağları, Jüpiter'in uydularını falan gözlemleyerek dünyanın kusursuz bir küre olduğu fikrine karşı çıkmış. Kopernik'in güneş merkezli modelini desteklemesi de dünyanın uzayda hareket eden yuvarlak bir cisim olduğunu gösteriyordu. Ayrıca dünyanın tam bir küre değil de, biraz basık olduğunu düşünenlerden biri de Isaac Newton'dur.

Evet, Newton'a gelince... O, yerçekimi kanunlarını falan ortaya atarken dünyanın kendi ekseni etrafında dönmesi yüzünden kutuplardan biraz basık, ekvatordan şişik yani oblat sferoit şeklinde olduğunu öne sürmüştü. Bu da dünyanın 'tam' bir küre olmadığı görüşünü getirmişti. Sonraki ölçümlerle de bu dediği doğru çıktı. Newton'un bu fikri, sadece şekil değil, aynı zamanda hareketin şekli nasıl etkilediğini de açıklaması açısından çok önemli.

Esas büyük işi yapanlardan biri de Eratosthenes'tir bence. O adam Mısır'da iki farklı şehirde Güneş'in açısını ölçerek dünyanın çevresini hesaplamış. Üstelik yaptığı hesaplama günümüz değerlerine inanılmaz yakındı. Yani sadece görüş bildirmekle kalmamış, matematiksel olarak da kanıtlamış bir nevi. Ondan sonra Ptolemy falan gelmiş, o da dünya merkezli evren modeliyle (Geosentrik) dünyanın sabit ve yuvarlak olduğunu savunmuştu.

Vallahi bu konu çok eskiye dayanıyor. İlk akla gelenlerden biri kesinlikle Pisagor. Milattan önce 6. yüzyılda falan, dünyanın bir küre olduğu fikrini öne süren ilklerden. Tabi o zamanlar kanıtı falan yok, daha çok matematiksel bir düşünce gibi. Bir de Aristo var. O da ay tutulmaları sırasında dünyanın gölgesinin yuvarlak olduğunu gözlemleyip bu fikri güçlendirmiş. Bu ikisi bence işin başlangıcı.

Ya bu liste baya uzun aslında, sadece antik Yunanlılar değil. El-Biruni gibi İslam alimleri de dünyanın yuvarlak olduğunu ve çevresini hesaplamışlardı. Hatta Galileo ve Kopernik modern bilimin yolunu açtı. Kopernik'in o Güneş Merkezli sisteminde zaten dünya yuvarlak ve hareketli bir cisimdi. Ama modern anlamda şeklini yani kutuplardan basık olduğunu (oblat sferoit) ortaya atan kişi Isaac Newton'dur. Bu görüş, dünyanın kendi ekseni etrafında hızla dönmesiyle oluşan merkezkaç kuvvetinin ekvatorda bir şişkinliğe neden olduğunu açıklıyor. Yani özetle; Pisagor (felsefi), Aristo (gözlemsel), Eratosthenes (matematiksel ölçüm) ve Newton (fiziksel açıklama ve basık küre) en kilit isimlerdir.

Ya şimdi herkes hep eski Yunanlıları söylüyor ama bence en kritik isimlerden biri Kopernik'tir. O Heliocentrik modeli ortaya attı, yani Güneş merkezli sistemi. Bu modelde dünya hem küre hem de uzayda dönüyor. Bu görüş o zamanlar bir devrimdi resmen, kiliseyle falan bayağı çatışmışlardı bu yüzden. Kopernik'in çalışmasıyla dünyanın şekli ve konumu hakkında modern görüşler oturmaya başladı.