Radyasyondan koruyucu araç ve gereçler?

Bizim hastanede kullandığımız şeyler şunlar:

1. Kurşun Önlükler (Apronlar): Röntgen çeken herkesin taktığı o ağır yelekler.

2. Tiroid Koruyucular (Boyunluklar): Özellikle hassas tiroid bölgesini korumak için kullanılır.

3. Kurşun Gözlükler: Göz merceği radyasyona çok hassas olduğu için şarttır.

4. Kurşunlu Pencereler ve Paravanlar: Hastayı izlerken araya konulan camlı koruyucular.

Bunların hepsi kurşun eşdeğeri denen bir koruma standardına sahip olmalı. Yani koruma, malzemenin kalınlığından çok, içerdiği kurşun miktarıyla ölçülür.

Radyasyondan korunmada en temel şey kurşundur. Kurşun, o zararlı ışınları (özellikle gama ve X ışınlarını) durdurmakta çok başarılıdır. Bu yüzden hastanelerde X-ray odalarının duvarlarında, kapılarında ve pencere camlarında kurşun levhalar ve kurşunlu camlar kullanılır. Çalışanlar da üstlerine o ağır kurşun önlükleri takar, hani dişçide falan taktıkları gibi. Bir de tıbbi maskeler ve eldivenler de lazım tabii, ama asıl koruyucu kurşundur.

Radyoloji bölümlerinde kullandığımız çok önemli bir şey daha var: Dozimetri Cihazları. Bunlar radyasyondan korumaz ama ne kadar radyasyon aldığımızı gösterir. TLD (Termolüminesans Dozimetre) ya da OSL (Optik Uyarımlı Lüminesans) Dozimetre denen küçük rozetler takarız. Bu cihazlar, yasal olarak belirlenen radyasyon sınırını aşıp aşmadığımızı gösterir. Yani koruyucu değil ama kontrol edici araçlardır ve olmadan o alanlarda çalışamazsın.

Kurşun en popüler olanı ama her radyasyona karşı aynı şey kullanılmaz. Yüksek enerjili nötron radyasyonuna karşı daha çok su, beton veya polietilen gibi hafif malzemeler etkili olur. Örneğin, nükleer reaktörlerde kalın beton duvarlar ve su havuzları kullanılır. Bir de radyasyon ölçmek için takılan, kişisel dozu gösteren o küçük cihazlar var ya, dozimetreler, onlar da koruyucu olmasa da riskten haberdar ettiği için hayati önem taşır.

En temel koruyucu araç ve gereçler: Kurşun içeren her şey (önlük, eldiven, boyunluk, gözlük, paravan). Çünkü X-ray ve Gama ışınları için en pratik ve yoğun malzeme kurşundur. Bir de büyük tesislerde kalın beton duvarlar ve zırhlar. Unutma ki, bir malzemeden ne kadar çok varsa, yani ne kadar kalınsa, koruması da o kadar artar. Yani kalın bir beton duvar, radyasyondan korunmanın en etkili ve en büyük yoludur. Günlük kullanım içinse kesinlikle kurşun önlük ve dozimetre en önemlileridir.

Herkes kurşun demiş ama sahada acil durumlarda bazen taşınabilir koruyucu siperler de kullanılıyor. Bu siperler genellikle ağır beton veya kalın çelikten yapılır. Asıl koruma, kaynağa mümkün olduğunca az yaklaşmak ve mümkün olan en kısa süre orada kalmaktır. Ama ekipman olarak, elleri korumak için kalın eldivenler ve solunum yollarını korumak için özel filtreli maskeler de hayat kurtarır.