Hiç deprem olmayan ülke var mı?

Hayır, deprem olmayan ülke yoktur. Depremler, yer kabuğundaki tektonik plakaların hareketiyle oluşur ve bu plakalar tüm dünyayı kaplar. Bu nedenle, her yerde deprem olma riski vardır.

Bazı ülkeler, jeolojik açıdan daha az aktif bölgelerde yer aldıkları için deprem riski daha düşüktür.

• Kanada: Büyük bir kısmı eski ve sağlam kayaçlardan oluşan Kanada, deprem riski açısından oldukça güvenli bir ülkedir.
• Avustralya: Avustralya’nın büyük kısmı da deprem riski düşük bir bölgede yer alır.
• Grönland: Jeolojik açıdan oldukça eski ve hareketsiz bir kara kütlesi olan Grönland’da da depremler nadirdir.

A dostum, jeofizikçi kafasıyla bakarsak, sıfır sismik aktivite diye bir şey teorik olarak imkansız. Ama pratikte 'depremsiz' diyebileceğimiz yerler var. Bunlar genelde eski, prekambriyen kalkanlar üzerinde bulunan bölgelerdir. Mesela Kanada Kalkanı'nın bazı kısımları, yüz milyonlarca yıldır çok az sarsıntı görmüş yerler. Tektonik plakaların merkezinde, sınırlarından çok uzakta oldukları için büyük enerji birikimi olmuyor. Yani o kalkanların jeolojik yapısı çok sağlam. Deprem olsa bile, enerjisi çok düşük kalır.

Valla ben de bu soruyu çok merak etmiştim. Galiba en risksiz yerlerden biri Batı Afrika. Gine Körfezi kıyılarından içe doğru gidince baya sakin bir alan. O bölgede aktif levha sınırı yok ve kıta kalkanı sağlam. Oradaki insanlar da depremi pek bilmez. Bir de Antarktika'nın büyük bir kısmı da sismik açıdan çok stabil. Ama orada da zaten insan yaşamıyor ki. Yani yaşanabilir yerler arasında en güvenlisi sanırım Afrika'nın batı ve orta kısımları olabilir.

Var tabii canım. Afrika'nın bazı iç kısımları, mesela Sahra Çölü'nün derinlikleri veya Güney Amerika'da Brezilya'nın iç kısımları. Bu yerler fay hatlarından çok uzakta ve sismik açıdan çok durağan bölgeler. Adamların en büyük derdi sel, kuraklık falan oluyor, deprem akıllarına bile gelmez. Bizim gibi aktif fay kuşağında yaşayanlar için oralar cennet gibi bir şey. Hatta bir ara okumuştum, Grönland'ın buzullar altındaki bazı bölgeleri de neredeyse hiç sismik aktivite göstermiyormuş.

Soru çok iddialı bence. Dünyada hiç deprem olmayan bir yer yok ki. Levha hareketleri her zaman var. Ama evet, bazı yerler var ki bin yılda bir falan anca ciddi bir şey yaşanır. Özellikle okyanus ortası sırtlarından ve levha sınırlarından çok uzak olan kıta içleri genelde daha güvenli. Mesela Sibirya'nın büyük bir kısmı veya Avustralya'nın iç bölgeleri. Bu bölgeler jeolojik olarak çok stabil, yani milyonlarca yıldır aynı. Ama dediğim gibi, küçük mikro depremler falan her yerde oluyor. Onları hissetmiyoruz sadece.

Ya aslında var diye biliyorum ama tam olarak "hiç" deprem olmayan yer demek zor biraz. Çünkü Dünya'nın kendisi sürekli hareket ediyor sonuçta, levhalar kayıyor falan. Ama deprem riski çok çok düşük olan, neredeyse hissedilmeyecek kadar az olan yerler var. Mesela İskandinav ülkelerinin iç bölgeleri bu konuda genelde sakin oluyor. Norveç'in ya da Finlandiya'nın iç kısımları gibi. Oralar eski ve sağlam kara kütlelerinin üzerinde olduğu için büyük sarsıntılar pek olmuyor. Yine de bilimsel olarak 'sıfır risk' demek bence gerçekçi değil. Biliyorsun, küresel ısınma falan da levhaları etkiliyomuş diyorlar. En iyisi aktif fay hattı olmayan yerleri araştırmak. Ama küçük sarsıntı her yerde olabilir.

Hayır yok öyle bir şey, bence bu bir şehir efsanesi gibi. Dünya üzerinde herhangi bir nokta her an bir sarsıntı yaşayabilir. Belki çok küçük bir mikro deprem olur ama "hiç olmayan ülke" diye bir şey yok. Levhaların tamamı birbiriyle bağlantılı ve hareket ediyor. O yüzden bazı ülkeler çok çok nadir deprem görür ve büyük yıkım olmaz, o kadar. Ama mesela Arabistan Yarımadası'nın bazı kısımları veya Rusya'nın iç kesimleri baya risksiz kabul ediliyor, fay hattı oradan geçmiyor diye.