Himalaya tavşanı mutasyon mu modifikasyon mu?

Himalaya tavşanı olayına ben lisedeyken fen dersinde görmüştüm. Öğretmenimiz anlatmıştı, bu canlılarda kürk rengini belirleyen bir gen var. Bu genin çalışması sıcaklığa bağlı değişiyor. Eğer tavşanı alıp soğuk bir ortama koyarsan o bölgelerdeki tüyler koyu renk oluyor, siyaha yakın. Normalde daha açık renkte olmaları lazım. Yani genetik yapısı (genotipi) değişmiyor, sadece çevresel bir faktör (sıcaklık) genin kendini ifade etme şeklini (fenotipi) değiştiriyor. Buna da modifikasyon diyorduk. Kalıtsal değil yani, o soğukta çıkan siyah tüy nesilden nesile geçmiyor, tavşan sıcak ortamda yeniden doğarsa normal kürk renginde oluyor. Mutasyon genin yapısındaki kalıcı değişim demek, bu öyle bir şey değil.

Benim biyoloji bilgime göre bu direkt modifikasyondur. Çok net bir örneği. Himalaya tavşanının vücudunda tirozinaz adında bir enzim var. Bu enzim melanin pigmentini üretiyor. Önemli olan kısım şu: bu tirozinaz enzimi düşük sıcaklıkta (25 santigrat derecenin altında) aktifleşiyor. Yüksek sıcaklıkta (30 derecenin üstünde) ise çalışmıyor ya da çok az çalışıyor. Bu yüzden tavşanın vücudunun daha soğuk olan uç bölgelerinde (kulak, burun, kuyruk, ayaklar) enzim aktifleşiyor ve siyah melanin üretiliyor, bu da o bölgelerin koyu renkli olmasını sağlıyor. 

Vücudun merkezi daha sıcak olduğu için enzim orada çalışmıyor ve tüyler beyaz kalıyor. Genin kendisi bozuk değil (mutasyon değil), sadece çalışma hızı çevre sıcaklığına göre ayarlanıyor. Tavşanı sıcak bir yere alıp, o siyah çıkan tüyleri kesip yeni çıkacak tüylerin çıktığı bölgeyi sıcak tutarsan hepsi beyaz çıkar, bu da kalıtsal olmadığını, yani modifikasyon olduğunu kanıtlar. Bu olayda genetik materyalde bir değişim yok, sadece gen ekspresyonu yani genin kendini ifade edişi değişiyor.

Benim bildiğim kesinlikle modifikasyon. Olay tamamen sıcaklık ile alakalı. Tavşanın vücudunun soğuk olan kısımlarında (kulaklar, burun, ayaklar) koyu renkli tüy çıkıyor, diğer kısımlar açık renkli kalıyor. Eğer o koyu renkli kısımları ısıtırsan yeni çıkan tüyler açık renkli olur. Gen yapısı aynı kalıyor, sadece genin işleyişi değişiyor. Mutasyon olsa gen bozulur kalıcı olurdu, bu öyle değil.

Bence direkt mutasyon demek zor. Bize hep modifikasyon diye öğrettiler. Çünkü o siyahlıklar çevresel etkiye bağlı. Yani genetik kodu değil, genin aktif olma durumu değişiyor. Mesela adamlar deney yapmış, tavşanın beyaz tüy olan yerine buz koymuş, o bölgeden çıkan tüyler siyah olmuş. Baya net bir modifikasyon örneği bu.

Kardeşim o klasik bir modifikasyon örneğidir. Hani bronzlaşma olayı gibi düşün. Güneşte kalırsın tenin koyulaşır ama bu kalıcı bir genetik değişiklik değil ki, sonra açılır. Himalaya tavşanında da ısıya duyarlı bir enzim var, soğukta daha iyi çalışıp pigment üretilmesini sağlıyor. Bu da kürkün o bölgede koyulaşmasına neden oluyor. Genetik bilgi değişmediği için modifikasyon, mutasyon olsa yavruya da geçerdi.

Abi bu tarz sorular hep kafa karıştırır. Bana kalırsa tamamen genetik bir durum ama dış etkenin tetiklemesiyle ortaya çıkıyor. Yani bir yerde mutasyonla ilgili bir şey olmalı ki o sıcaklığa duyarlı gen oluşmuş olsun. Ama şu anki durumunu soruyorsan, yani kürk rengi değişimini, o modifikasyon diye geçiyor.

Modifikasyon ya. Geçenlerde derste gördük. Canlının genetik yapısı (genotip) sabit kalıyor ama çevresel şartlar (burda sıcaklık) dış görünüşünü (fenotip) değiştiriyor. Yazın farklı, kışın farklı tüy rengi olan hayvanlar var ya, bu da ona benzer bir durum. Genin çalışması ısıya göre ayarlanıyor.