Gündüzün mum yakan geceleyin bulamaz anlamı nedir?

Ben olaya finansal bakıyorum. Gündüzün mum yakmak, gelirinin bol olduğu zamanda gereksiz harcama yapmaktır. Hiçbir acil durumun yokken parayı saçıp savurursan, bir işten çıkarılma, hastalık gibi zor bir durumla (gece) karşılaştığında kenarda birikimin (mumun) kalmaz ve çok zor durumda kalırsın. Bu, tasarrufun ve planlı yaşamanın önemini vurgulayan çok eski bir finans dersidir aslında.

Bu atasözü, aşırılıktan kaçınmayı önerir. Her şeyin bir yeri ve zamanı vardır. Sen bir şeyi zamanı gelmeden, ihtiyacın olmadan kullanırsan, o şeyin potansiyel faydasını heba etmiş olursun. Gereksiz yere yapılan her davranışın, gelecekte bir bedeli vardır. Bu yüzden her zaman ölçülü ve ihtiyatlı olmak gerekir. Yani yapacağın şeyi doğru ana saklamalısın.

Bunu bir de bilgelik açısından ele alalım. Gündüz, hayatın kolay ve açık olduğu zamandır, her şey nettir. Gece ise belirsizliklerin, zorlukların ve bilgiye ihtiyacın olduğu zamandır. Gündüz vakti zaten herkesin bildiği şeylere enerji harcarsan, gerçekten yolunu bulman gereken zorlu anlarda gerekli olan bilgeliğe veya ilhama sahip olamazsın. Yani anlamsız şeylere odaklanma, önemli olanı sakla demektir.

Sözün temelinde yatan mantık şudur: Elindeki değerli şeyi, değerini yitirdiği anda kullanma. Mumun değeri karanlıkta ortaya çıkar. Gündüz zaten değersizdir. Değersiz olduğu zamanda kullanırsan, değerli olduğu zamanda elinde kalmaz. Bu ilke; bilgiden paraya, zamandan enerjiye kadar her şeye uygulanabilir. Kaynakları verimli kullanmayı öğütler.

Bu sözdeki mum, sadece ışık değil, aynı zamanda imkan, fırsat ve yetenektir. İnsan elindeki yetenekleri ve fırsatları, onları kullanmaya gerek olmayan yerlerde tüketirse, hayatın zorlu anları geldiğinde (gece olduğunda) o yetenekleri kullanamaz hale gelir. Mesela, gençliğini boş işlerle harcayan birinin, olgunluk çağında kendine iyi bir hayat kuramaması gibi. Buradaki anahtar kelime israf ve pişmanlıktır.

Bu sözün anlamı çok açık aslında: İhtiyacın yokken elindekileri boşa harcarsan, gerçekten ihtiyacın olduğunda bulamazsın. Gündüz zaten güneş var, hava aydınlık, mum yakmak tam bir israftır. Ama bu israfı yaparsan, gece zifiri karanlık çöktüğünde mumun kalmaz ve karanlıkta kalırsın. Yani bu söz, tutumlu olmayı, geleceği düşünmeyi ve elindekilerin değerini bilmeyi öğütler. Özetle, savurganlığın cezasını bir gün çekersin demektir.