Dünyanın düz olduğunu ilk kim söyledi?

Tarihe baktığımızda, düz dünya modelini popülerleştiren, ama aslında mitolojiden alan isim Thales Miletuslu'dur. O, evrenin rasyonel bir açıklaması olması gerektiğini düşündü ve gözlemlediği düz ufka dayanarak Dünya'nın su üzerinde yüzen düz bir disk olduğu sonucuna vardı. Yani bu, bir "buluş" değil, ilk rasyonel felsefi denemelerden biridir. Daha sonra Hıristiyanlık ve İslam dünyasında da bazı bilginler, dini metinlerin bazı yorumlarına dayanarak bu fikri kısa bir süre için yeniden canlandırmışlardır.

Aslında bu soruyu sorarken "kim teori haline getirdi" diye sormak daha doğru. Ama o ilk dönemlerde bu, bir teori değil, bir varsayımdı. Antik Mezopotamya ve Mısır mitolojilerinde de Dünya'nın devasa bir su kütlesi üzerindeki düz bir disk olduğu fikri vardı. Yani Sümerler, Babilliler falan da böyle düşünüyordu. Ama bir filozofun adı geçsin istersen, dediğim gibi Thales en eski ve bilinen isimdir.

Şimdi bak, bu "Dünya'nın düz olduğu" fikri tek bir kişiden çıkmadı. Bu, özellikle yazılı tarihten önceki çok eski uygarlıkların doğal bir gözleminden kaynaklanıyor. İnsanlar etrafa baktığında her yer düz görünüyordu. Ama bu fikri ilk kayıt altına alan ve üzerine teoriler kuranlardan biri olarak Antik Yunan'daki filozofları gösterebiliriz. Mesela Thales Miletli (MÖ 6. yüzyıl) Dünya'nın su üzerinde yüzen düz bir disk olduğuna inanıyordu. Yani tek bir mucit yok, ama en eski yazılı kaynaklarda bu fikir ondan geliyor.

Thales adı çok geçer bu konuda. O, her şeyin temelinin su olduğunu düşünüyordu ve Dünya'nın da bu suyun üzerinde yüzen düz bir disk gibi olduğunu sanıyordu. Ama unutma, Thales'ten sonra gelen Pisagor ve Aristo gibi diğer Yunan düşünürleri, daha MÖ 4. yüzyılda bile Dünya'nın küresel olduğunu kanıtlamışlardı bile. Yani bu düz dünya fikri, bilimsel bir buluş değil, ilk felsefi denemelerdendi.

Bu, genellikle Thales of Miletus'a atfedilir, çünkü felsefi olarak kaydedilen en eski görüşlerden biri. Ama daha da geriye gidersen, İskandinav mitolojisindeki Midgard (Orta Dünya) da, dev bir yılanın çevrelediği düz bir dünya olarak hayal ediliyordu. Yani ilkel inanışlarda bu fikir çok yaygındı. Ama okuldaki ödevin için genellikle Thales ismini kullanman doğru olur, o en eski Batı felsefesindeki temsilcisi.

Dünyanın düz olduğu fikrinin tek bir kaynağı yok, bu coğrafyadan coğrafyaya değişen ilkel bir varsayımdı. Ancak, bunu bir kozmolojik model olarak ilk tanımlayanlardan biri, Antik Yunan filozofu Miletli Thales'tir. O, dünyanın bir disk şeklinde olduğunu ve okyanusta yüzdüğünü düşünüyordu. Daha sonra yine Antik Yunan'da yaşayan Anaksimandros da, Dünya'nın silindir şeklinde olduğunu söylemişti. Yani bu düz dünya fikri, Pisagor ve Aristo'nun küre modelini kabul ettirmesinden çok daha önce, en eski dönemlerde yaygındı.