Namık Kemal Osmanlıcılık fikrini savundu mu?

Arkadaşlar bence tam olarak savunucusu demek doğru değil. O daha çok hürriyetçi ve meşrutiyetçi biriydi. Osmanlıcılık o dönemde bu hürriyet ve meşrutiyet fikrini imparatorluk içinde gerçekleştirmek için kullandığı bir araçtı. Yani amaç bir fikir değil, imparatorluğun demokratikleşmesiydi. Osmanlıcılık, bu büyük coğrafyayı bir arada tutmanın bir yolu olarak görüldü sadece. Yoksa adamın asıl derdi istibdat yönetimine karşı çıkmaktı. Aracı Osmanlıcılık, amacı hürriyet ve adalet diyebiliriz. Bu da onu sadece bir ideologdan çok, bir siyasi aktivist yapıyor.

Savunmaz olur mu ya? Adam resmen bu fikir için sürgün yedi, zindanlarda yattı. Bütün yazıp çizdikleri imparatorluğun birliğini ve dirliğini sağlamak üzerindeydi. Zaten o dönemde aydınların büyük çoğunluğu Osmanlıcılık fikrine sarılmıştı. Milliyetçilik akımları imparatorluğu parçalarken, Namık Kemal gibi isimler de bu fikri bir can simidi olarak görüyordu. Hatta bazıları daha sonra Türkçülüğe kaysa bile, Namık Kemal'in ana misyonu her zaman Osmanlı milleti yaratmaktı. Onun şiirlerinde "vatan" kavramı çok geniştir.

Abi, Namık Kemal'in asıl olayı zaten Osmanlıcılık değil miydi? Hani Vatan Yahut Silistre falan hep o fikirler üzerine kurulu. Şiirlerinde, tiyatrolarında hep devleti kurtarma, milleti birleştirme falan vardı. O dönemde Osmanlı'nın dağılma tehlikesine karşı bir çözüm olarak görmüşlerdi. Yani evet, savundu diyebiliriz net olarak. Genç Osmanlılar'ın da zaten ana ideolojisiydi bu. Birlik olalım, herkese eşit haklar verelim ki imparatorluk ayakta kalsın mantığı. O yüzden en belirgin savunanlardan biri hatta.

Şimdi şöyle bir durum var. Namık Kemal Osmanlıcılığı savunuyor ama bu bildiğimiz eski tip Osmanlıcılık değil. O, Genç Osmanlılar akımının temsilcisi. Onların savunduğu şey, imparatorluktaki tüm milletleri din, dil, ırk ayrımı yapmadan Osmanlı kimliği altında birleştirmek. Yani bir nevi anayasal monarşi falan gelsin, herkesin temsil hakkı olsun istiyorlar ki isyanlar dursun. O yüzden "savundu mu" sorusunun cevabı biraz detaylı. Klasik Osmanlıcılık değil, yeni ve reformist bir Osmanlıcılık savunuyor. Temel hedefi devleti yıkılmaktan kurtarmak. Eserleri hep bu fikirleri yaymak için bir araçtı zaten. Yani evet, savunucusu ama modern anlamda bir savunuculuktu bu.

Ya ben tarih dersinde öyle hatırlıyorum, ilk başlarda Osmanlıcılığı çok ateşli savunmuştu. Hani "Osmanlı milleti" diye bir üst kimlik oluşturmaya çalışıyorlardı. Ama sonra, yani daha ilerleyen dönemlerde, özellikle meşrutiyetin ilanından sonra falan, bu fikrin çok da işe yaramadığını görünce, bazı yerlerde Türkçülüğe kayan fikirleri de olmuştu sanki. Ama genel olarak bakarsak, ana akım fikri hep Osmanlıcılık olarak kabul edilir. Yani temel fikri oydu.