Çay altlığının bardağa yapışması ne anlama gelir?

Kimse teknik terimlere boğulmasın. Anlamı şudur: Fizik, senden daha güçlüdür! Şaka bir yana, yapışmanın anlamı, o an tabağın altındaki havayı dışarıdaki havanın bastırmasıdır. Sen o havayı anlık olarak dışarı attın ve şimdi doğa boşluğu sevmediği için dışarıdan bastırıyor. Maddenin yoğunluk ve sıcaklıkla ilişkisi demektir bu.

Bu yapışma, bence temizlikten de kaynaklanıyor. Eğer tabak ve bardağın altı tertemiz, pürüzsüzse ve deterjan kalıntısı yoksa, araya giren o incecik su tabakası yüzey gerilimi sayesinde çok daha güçlü yapışıyor. Eğer yüzeyler biraz pürüzlü olsa, araya hava girer ve vakum bozulur. Yani yapışma, aslında temiz ve pürüzsüz yüzeylerin de bir sonucudur.

Benim gözlemlediğim, yapışma olayı en çok çay bardağı ince belliyse ve tabağın ortası çukursa oluyor. Çünkü o çukur alan, vakum oluşması için harika bir kapalı alan yaratıyor. Eğer tabağın üstü düz olsa veya bardağın tabanı ve tabağın ortasında hava akımı olsa, bu kadar güçlü yapışmaz. Yani olay, iki yüzeyin birbirine çok iyi sızdırmazlık sağlamasıdır.

ben fizik falan bilmem ama tecrübeme dayanarak konuşuyorum. Yapışmanın iki temel sebebi var: Su damlası ve basınç.

Bardak yıkanınca veya çay doldurulurken bardak altlığına damlayan bir miktar su, bardağın alt yüzeyi ile tabağın arasında kalır. Sen bardağı kaldırdığında o su, iki yüzey arasında gergin bir zar gibi davranır. Bardak sıcak olduğu için alttaki hava hemen soğuyamaz ve dışarıdaki hava bastırır. O su damlası da sızdırmazlık sağlayınca tabağı havaya kaldırmadan ayıramazsın. Çözümü: Bardağın altını her zaman peçeteyle silin!

Yapışma, basıncın bardağı tabağa doğru itmesi anlamına gelir. Bunu önlemek istiyorsan, bardağı tabağa koymadan önce altını sil ve koyduktan sonra tabağın kenarından çok hafifçe eğerek biraz hava girmesini sağla. Bu, o vakumu hemen bozar ve bardak yapışmaz. Yoksa özellikle bardak tam soğuduktan sonra yapışma en üst seviyeye çıkar.

Bu, negatif basınç demektir. Bardak sıcak olduğu için altındaki hava genleşir ve bir kısmı dışarı çıkar. Bardak ve tabağı kaldırdığında o aradaki hava soğur ve hacmi azalır. Dışarıdaki normal atmosfer basıncı ise o kadar güçlüdür ki, azalan iç basıncı dengelemek için tabağı bardağa doğru bastırır. Tabağın havaya kalkmasının nedeni budur. Basitçe, küçük bir vakum oluşur.