Filler neden sürekli ölülerini ziyaret ediyor

Doğada pek az canlı, ölüm karşısında durup bekler. Çoğu ya kaçar, ya unutmak için oyalanır. Fakat filler, bu anların etrafında kalır. Geri dönerler. Hatırlarlar. Ve bazen, sadece orada dururlar.

Yıllar süren gözlemler, fillerin ölü bireylerin kalıntılarına gösterdiği dikkatli davranışları ortaya koydu. Bu davranışlar çoğunlukla sessiz, yavaş ve belli bir odaklanmayla gerçekleşiyor. Hortumlarını kemikler üzerinde gezdiriyor, bazen saatlerce yanlarında kalıyor, hatta kimi zaman toprağı eşeleyerek üzerini örtmeye çalışıyorlar. Özellikle kafatası ve diş gibi karakteristik parçalarla daha fazla zaman geçirdikleri gözlemlenmiş. Bu, sıradan bir meraktan öte bir şey olabilir.

Fillerin bu tepkileri, tür içi sosyal bağlılıklarının ne kadar güçlü olduğunu gösteriyor. Anne ile yavru arasındaki bağ, bir sürüdeki yaşlı bireylerin yönlendirici rolü, hatta yıllar sonra karşılaşıldığında gösterilen tanıma davranışı… Tüm bunlar, fillerin geçmişi unutmayan, ilişkileri sürdürebilen bir hafızaya sahip olduğunu düşündürüyor. Ölüm karşısındaki tepkileri de bu bağlamda anlam kazanıyor.

Bilim insanları arasında bu davranışların nasıl yorumlanacağı hâlâ tartışmalı. Bazıları bunu “ölüm bilinci” olarak tanımlamaya cesaret ediyor; bazıları ise daha temkinli davranarak, bunun karmaşık sosyal hafızanın bir sonucu olabileceğini öne sürüyor. Her iki durumda da açık olan şu: Filler, yokluğun farkına varıyorlar. Ve o yokluğu, yabancı değil, tanıdık bir boşluk gibi algılıyorlar.

Bu davranışlar yalnızca kendi türleriyle sınırlı değil. Bazı gözlemler, fillerin diğer hayvan türlerine ait cesetlere de dikkatli yaklaştıklarını gösteriyor. Ama kendi türlerinin kemiklerine gösterdikleri hassasiyet, belirgin bir şekilde daha yoğun.

İnsan dışı bir hayvanın ölümle böylesine ilişki kurması, doğayla ilgili varsayımlarımızı yeniden düşünmemizi sağlıyor. Belki de yas, yalnızca insanlara ait değildir. Belki de kaybı anlamak, yalnızca konuşmakla ilgili değil; hatırlamakla, bağ kurmakla ve zamanla değişen ilişkileri tanımakla ilgilidir.

Filler, bize bunu gösteriyor.

Filler öleceğini hisseder mi?

Filler ne zaman ölür?

Filler üzüntüden ölür mü?

Filler nasıl ölür?

Filler yılda kaç kişi öldürür?

Filler üzülür mü?