Kars Antlaşması (13 Ekim 1921): Kars Antlaşması ile Gümrü Antlaşması’nda belirlenen sınır teyit edilmiş ve Türkiye’nin doğu sınırı kesinlik kazanmıştır. Antlaşma, Türkiye, Sovyet Rusya, Ermenistan, Azerbaycan ve Gürcistan arasında imzalanmıştır.
Kars Antlaşması’ndan sonra Türkiye’nin doğu sınırı bugünkü şeklini almıştır. Sınır hattı şu şekildedir:
- Çıldır Gölü’nün güneyinden başlayarak, Aras Nehri’ne kadar
- Aras Nehri boyunca
- Karahan Deresi
- Pambak Nehri
- Ağrı Dağı
- Dilucu Bucağı
Kars Antlaşması, Türkiye’nin doğu sınırının güvenliğini ve istikrarını sağlamıştır. Antlaşma, iki yüzyılı aşkın bir süredir devam eden sınır anlaşmazlıklarını sona erdirmiştir.
Kars Antlaşması’nın imzalanmasında Kazım Karabekir önemli rol oynamıştır. Kazım Karabekir, Kars Antlaşması’nda Türkiye Heyeti Başkanı olarak görev yapmıştır.
dogu sinirimizin kesinlik kazanmasi mevzusu oyle tek bir hamleyle olmadi aslinda ama son nokta kars antlasmasidir. surec gumru antlasmasiyla basladi. ermenilerle imzalandi ve ilk kez tbmm bir devlet tarafindan tanindi. sonra rusya ile moskova antlasmasi imzalandi ki orada bazi pürüzler vardi. en son sakarya meydan muharebesinden sonra 13 ekim 1921 tarihinde kars antlasmasi imzalaninca bugunku sinirimiz cizildi. bu antlasmaya kafkas cumhuriyetleri yani azerbaycan, gurcistan ve ermenistan katildi. bu sayede dogu cephesi tamamen kapandi ve oradaki birlikler batiya kaydirilabildi. hatta moskova antlasmasindaki maddelerin cogu aynen kabul edilmis oldu ama kesinlik kazandiran belge budur. gunumuzdeki harita hala bu antlasmanin izlerini tasir.
Şimdi bu doğu sınırı meselesi bizim tarih derslerinde hep karıştırılan bir mevzu. İlk başta ermenilerle bir şeyler yapıldı sonra sovyetler işin içine girdi falan. Ama benim öğrenmek istediğim şu hani artık bugün kars ardahan falan diyoruz ya bu sınırın son halini alıp uluslararası alanda tescillendiği o meşhur antlaşma hangisiydi. Yani hangisinden sonra artık tamam bizim sınırımız budur dendi ve olay kapandı.
Ya bu soruda aslında bir püf nokta var çünkü doğu sınırımız için üç tane ana antlaşma sayılır hep. Ama hoca bize derste özellikle bir tanesinin adını vurgulamıştı kesinleştiği yer burasıdır diye. Moskova ile temelleri atılıyor ama sonra başka bir tane daha yapılıyor hani şu sovyetlere bağlı devletlerle masaya oturulan. Işte o son darbeyi vuran ve doğu sınırını bugünkü haline getiren antlaşmanın adı lazım bana.
Kurtuluş savaşı döneminde o taraflarda çok fazla olay döndü biliyorsunuz kazım karabekir paşa falan oralardaydı. Benim merak ettiğim bu kars ve çevresinin artık tamamen bizim olduğu ve sınırın bir daha değişmeyecek şekilde sabitlendiği o son uluslararası belge. Yani artık o masadan kalkıldığında doğu sınırı bugün haritada gördüğümüz şekliyle tescillenmiş oldu. O meşhur son antlaşmayı hatırlayan var mı.
kars antlasmasi ile kesinlesti arkadaslar. diger arkadasin dedigi gibi azerbaycan ermenistan falan da isin icinde. bazi yerlerde moskova falan yaziyor kafaniz karismasin kars sonuncusudur her zaman.
ben de gecen sene sinava hazirlanirken calismistim buna. sakarya savasinin sonuclari arasinda gecer. hatta milat diye kodladigimiz seyler vardi ya onlardan biri degil ama dogu siniri icin kars antlasmasi kilit noktadir.
bu konu bence cok onemli cunku dogu cephesi kapandıktan sonra ordaki birliklerin batıya kaydırılmasına falan da on ayak olan bir surec var. Ama merak ettigim sey su kesinlik kazandıran o son belge. Bir suru anlasma var gumrudur moskovadır falan ama hani tarih kitaplarında hep gecer ya su anlasma ile kesinlik kazanmıstır diye. Iste o son imzalanan ve gunumuzdeki sınırın birebir aynısını cizen hangisi oluyor.
şimdi bizim bu doğu sınırları çizilirken rusya ile ayrı ermenistan ile ayrı muhabbetler döndü ama bir antlaşma var ki o işin son noktası. Hatta isminden dolayı genelde karıştırılıyor diğerleriyle. Sınırın kesin olarak belirlendiği ve günümüzdeki halini aldığı o son resmi belge hangisiydi tam olarak. Yani artık o gün bugündür sınırımız aynı kaldı dediğimiz o anlasmadan bahsediyorum.
hocam kars antlasmasi dogru cevaptir. lisede hoca kafamiza vura vura ogretmisti sakaryadan sonra kars diye kodlamistik. moskovayla karistirmamak lazim o biraz daha ara form gibi kaliyor kesin olan kars.
bu soru aslında göründüğünden daha karmaşık çünkü doğu sınırımız öyle tek seferde pat diye çizilmedi biliyorsunuz. Birinci dünya savaşı bitti arkasından kurtuluş savaşı falan derken kafkas cephesindeki durumlar çok karıştı. Gümrü var Moskova var ama bir tanesi var ki artık işin noktası konuluyor. Yani ruslarla olan o belirsizliğin bitip bugünkü sınırın resmen mühürlendiği o son masayı soruyorum aslında. Hani artık o günden sonra bir daha değişmedi ya o çizgiler onu kastediyorum.