Kutuplarda güneş neden batmaz?

Eksen eğikliği yüzünden. Yazın kutup bölgeleri Güneş'e dönük olduğu için 24 saat gündüz yaşanır, Güneş ufkun altına inmez.

Çünkü dünya yamuk duruyor da ondan. Şaka bir yana, mevsimlerin oluşmasını sağlayan o 23,5 derecelik eğim var ya, işte o eğim yüzünden yazın kutup noktalarından biri sürekli Güneş'e dönük kalıyor. Bizim gibi orta enlemlerde Güneş doğar, batar. Ama kutup dairesinden sonraki yerlerde, yazın Güneş ufukta daire çizer gibi hareket ediyor, ama hiç o ufuk çizgisinin altına inmiyor. Yani batmıyor. Ben buna "6 ay gündüz" diyorum direkt.

İşin sırrı eksen eğikliğinde. Dünya'nın kendi etrafında dönüş ekseni, Güneş etrafındaki yörünge düzlemine tam dik değil, 23° 27’ eğik. Yaz aylarında, mesela Kuzey Kutbu'nda, Dünya'nın dönüşü ne olursa olsun, o kutup noktası ve çevresi Güneş'e bakacak şekilde eğilmiş oluyor. Yani, Dünya kendi etrafında tam bir tur atsa bile, o bölge Güneş ışığı alan kısımdan hiç ayrılmıyor. Sürekli gündüz yaşanıyor bu yüzden. Teknik olarak batmıyor derken, ufuk çizgisinin altına inmiyor demek istiyoruz aslında. Altı ay boyunca bu durum devam ediyor.

Olay tamamen Dünya'nın eksen eğikliği ile alakalı. Hani dünya dümdüz durmuyor da böyle 23,5 derece eğik duruyor ya uzayda. İşte bu eğiklik yüzünden, dünya Güneş etrafında dönerken, yılın belli bir zamanında (yaz mevsiminde), kutup bölgelerinden biri resmen Güneş'e doğru dönük kalıyor. Dünya kendi etrafında 24 saatte dönse bile, o eğiklikten dolayı kutup noktası hep aydınlık alanda kalıyor. O yüzden Güneş batmıyor, sadece ufuk çizgisinin hemen üstünde alçalıp yükseliyor gibi görünüyor. Buna da "gece yarısı güneşi" diyorlar. Kışın da tam tersi oluyor tabii, 6 ay falan hiç doğmuyor.

Bu tamamen coğrafi bir olay. Bütün yıl boyunca kutuplarda 6 ay gündüz, 6 ay da gece yaşanmasının sebebi de budur. Dünya Güneş etrafında dönerken, ekseni eğik olduğu için, yaz dönümünde (Kuzey'de 21 Haziran) o kutup tarafı Güneş'e en yakın açıyla bakar. Dolayısıyla dünya ne kadar dönerse dönsün, Güneş ışınları o bölgeyi sürekli aydınlatmaya devam eder. Yani batmaz, sadece alçalır ve tekrar yükselir. Norveç'te falan da oluyor bu, hatta "Gece Yarısı Güneşi" diye turistik olayı var.

Yahu olay çok basit. Dünya Güneş'e karşı eğik duruyor. Yaz gelince, mesela Kuzey Kutbu, Güneş'e doğru eğiliyor. Sen bir topu eğik tutup döndürsen, tepesi sürekli ışığa bakar değil mi? Aynı mantık. O yüzden Güneş hep tepede sayılır, yani batmaz, gece olmaz. Sürekli aydınlık. Kış gelince de tam tersi.