Beşeri etken ne demek?

Hocam bize "beşer şaşar" diye bir laf var, beşer demek insan demek, oradan aklınızda kalsın demişti. Yani insanla ilgili her şey beşeri oluyor. Mesela bir yerde petrol çıkınca (doğal), oraya insanlar yığılıyor, şehir kuruyor (beşeri). Ya da dağlık yerde yaşamak zor (doğal etken), ama tünel yapıp yolu kısaltmak (beşeri etken) sayesinde oraya yerleşim açılıyor. Bu kadar basit.

İnsan etkisi işte ya. Coğrafya dersinde fiziki (doğal) ve beşeri (insan) diye ayırıyoruz ya. Köprü, fabrika, tarla, şehir... Bunların hepsi beşeri etken, çünkü insan yaptı.

Beşeri etken, coğrafyada ya da sosyal bilimlerde insan kaynaklı olan, insan faaliyeti sonucu ortaya çıkan faktörler demek. Doğal (iklim, yer şekli) olmayan her şey bu gruba girer. Mesela sanayileşme, tarım, göç, ulaşım gibi şeyler hep beşeri etkendir.

Beşeri kelimesi insanla ilgili demek. Etken de sebep, faktör. Yani insanların yaptığı veya bulunduğu için ortaya çıkan sebepler (faktörler) demek. Sanayi, ticaret, ulaşım gibi konular buna örnektir.

Doğal olmayan, insanın ürettiği, değiştirdiği veya kurduğu her şey beşeri etkendir. Mesela bir şehrin büyümesini sağlayan en büyük beşeri etken sanayidir, yani insanlar fabrika kurduğu için büyümüştür.

Beşeri, yani insana ait olan demek. Bu, sadece somut şeyler (bina, yol) değil, aynı zamanda sosyal ve ekonomik faaliyetleri de kapsıyor. Mesela bir bölgenin göç alması, orada iyi bir üniversite olması (beşeri etken, eğitim) veya iş imkanlarının fazla olması (beşeri etken, ekonomi) yüzündendir. Yani insanın toplumsal yaşamdaki etkileri de beşeri etken sayılır.