Mezopotamya'da ilk kimler yaşadı?

Ribwar, sorduğun konu aslında arkeolojik açıdan oldukça katmanlı bir mesele. Sümerler genel kabul gören ilk büyük medeniyet olsa da, bölgede Sümerlerden önce de yerleşik hayata geçmeye çalışan, "Ubeyd" kültürü dediğimiz daha ilkel toplulukların izleri var. Yani Sümerler bu toprakların ilk "yazılı" kültürünü ve şehir devletlerini kuran öncüler olarak anılsa da, aslında o bereketli topraklarda çok daha eski bir insanlık birikimi olduğunu unutmamak gerek.

Akademik çevrelerde de Sümerlerin kökeni hala tartışılan bir konu. Kimileri dışarıdan geldiklerini savunurken, kimileri bölgenin yerel halklarıyla kaynaştıklarını öne sürüyor. Tarih sadece verdiğimiz tarihlerden ibaret değil, o dönemde Mezopotamya adeta bir fikir ve kültür laboratuvarı gibiymiş. Yazının icadıyla birlikte tarihsel sürecin hız kazanması, Sümerlerin neden "ilk" olarak kabul edildiğinin de anahtarı aslında; kayıt tutmaya başladıkları an, tarih de başlamış oluyor.

Senin paylaştığın liste genel hatlarıyla gayet doğru ve açıklayıcı olmuş. Bu uygarlıklar birbirini sadece fethetmemiş, aynı zamanda birbirlerinin bilgisini de devralmışlar. Mesela Babil matematiği, Sümerlerin geliştirdiği altmışlık sayı sisteminin üzerine inşa edilmiştir. Bugün bile zamanı ölçerken kullandığımız 60 dakika ve 60 saniye mantığı, o kadim bilgeliğin bize bir mirasıdır. Yani o gün kurulan temel, bugün hala hayatımızın içinde.

Mezopotamya'da ilk kimler yaşadı sorusuna tek cevap Sümerler demek eksik olur ama en doğrusu olur. Çünkü onlardan önceki toplulukların ne dilleri belli ne de isimleri. Sümerler gelip her şeyi kayıt altına alınca biz de onları tanıdık. Fırat ve Dicle nehirlerinin arasındaki o bereketli topraklara can veren ilk büyük grup onlardır.

 Valla bu işin başlangıcı Sümerler olarak bilinir hep. Güney Mezopotamya taraflarına gelip bataklıkları kurutup tarım yapmışlar. İlk şehirleri, tapınakları falan onlar kurmuş. Uruk şehri falan var mesela, dünyanın en eski şehirlerinden biri sayılıyor. Adamlar resmen medeniyeti başlatmış o topraklarda.

Mezopotamya'da ilk yaşayanlar Sümerler'dir. M.Ö. 4000 civarında bölgeye göç ettikleri ve ilk şehir devletlerini kurdukları düşünülmektedir. Sümerler, yazı, dil, tıp, astronomi, matematik, din, fal, büyü ve mitoloji gibi alanlarda ilk öne çıkan ve bilinen toplumdur. "Yaratılış" ve "Tufan" gibi kavramlar ilk olarak Sümer metinlerinde karşımıza çıkar. Sümerler'den sonra Mezopotamya'da Akad, Babil, Asur, Kaldea ve Elam gibi birçok uygarlık yaşamıştır.

Benim bildiğim Sümerler oraya sonradan geldi ama orayı asıl yapanlar onlar. Ondan önce de insanlar vardı elbet ama yazı olmadığı için kim olduklarını tam bilmiyoruz. Sümerler sayesinde biz Mezopotamya tarihini öğrenebildik. Çivi yazısını bulmasalar bugün hala tahmin yürütüyor olurduk herhalde.

Mezopotamya denince akla gelen ilk isim kesinlikle Sümerler. Milattan önce 4000'li yıllarda falan gelip yerleşmişler oraya. Yazıyı falan bulan da onlar zaten. Ama onlardan önce de orada yaşayan bazi topluluklar vardı, Ubeydliler falan deniyor onlara. Yani Sümerler oradaki sistemi kuran ilk büyük medeniyet ama toprak bomboş da değildi.

Mezopotamya'nın kuzeyinde de Asurluların ataları falan yaşıyordu ama tarih kitapları hep güneyden, yani Sümerlerden başlatır mevzuyu. Akadlar da Sümerlerle çok iç içe geçmiş bir toplumdur ama Sümerler her zaman bir adım öndedir. İlk yerleşik hayat, ilk tarım, ilk kanunlar hep o topraklarda Sümerlerle başladı.

 Sümerler gelmeden önce orada tarımla uğraşan küçük köyler vardı aslında. Neolitik dönemden beri insanlar o nehir kenarlarında yaşıyordu ama devlet kuran, kanun yazan ilk tayfa Sümerler oldu. Mezopotamya'nın yerlisi kim dersen Sümerler derim ama onların nereden geldiği de hala tartışılıyor, tam bir muamma.